ABDÜLHAK HÂMİD HATIRALARINDA VICTOR HUGO ETKİSİ

Tanzimat dönemi ele alındığında Victor Hugo’nun her şair ve yazarımıza ayrı ayrı etki ettiğini söyleyebiliriz. Kimi ona eleştirel bir tarzda yaklaşmış kimi ondan esintileri edebiyatımıza taşımış kimi de birebir taklide kaçmıştır. 19. yüzyılda felsefe ve sanatı saran akımın etkisiyle tüm dünyada romantizmin babası olarak bilinen Jean Jacques Rousseau’dan hemen sonra anılan Victor Hugo çağının yükselen yıldızı olmuştur. Onun bu yükselişi Osmanlı’da da yankı bulmuş, pek çok Osmanlı şair ve yazarına gerek hayatıyla gerekse eserleriyle ilham olmuştur. Tanzimat Edebiyatı’nda Victor Hugo etkisiyle en çok anılan isim Namık Kemal’dir. Oysa onun dışında bu etkiyi memlekete taşıyan pek çok isim vardır. Gerçi bazıları Namık Kemal’in izinden giderek ona varmışlardır. Ebüzziya Tevfik bunlardan biridir. Rodos’ta sürgündeyken yazdığı dram Habîbe yahut Semahât-ı Aşk isimli eseri, Victor Hugo’nun Anjélo ou le tyran de Padou adlı eserinden adaptedir. Beşir Fuad’ın Victor Hugo biyografisi, Şemseddin Sami’nin Sefiller tercümesi gibi eserleri sayesinde Hugo yavaş yavaş Osmanlı’da tanınmaya başlar. Beşir Fuad’ın esas derdinin romantizm eleştirisi yapmak olması onun Osmanlı içinde tartışılmasına sebep olur. Öyle ki Fazlı Necib ve Muallim Nâci ile Victor Hugo üzerinden güncel edebi konular üzerine mektuplaşmaya başlamışlardır. Daha sonra bu mektuplardan Muallim Naci ile olanları İntikad, Fazlı Necib ile olanları ise Mektûbât adını vererek yayınlar.