Arslan, Mehmet Hamza2026-02-042026-02-042025Arslan, Mehmet H. (2025). Patentin rekabet hukukuna aykırı kullanılması nedeniye zorunlu lisans. Türk-Alman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.https://hdl.handle.net/20.500.12846/2116Fikrî mülkiyet hakları, modern ekonomik ve hukukî düzenin ayrılmaz unsurlarından biri olup bireysel yaratıcılığı teşvik ederken toplumsal refahın artırılmasına da hizmet etmektedir. Patent hakkı, sahibine buluşu üzerinde belirli süreyle münhasır yetkiler tanımak suretiyle inovasyonu teşvik edici bir fonksiyon taşımaktadır. Bununla birlikte, patentin sağladığı ayrıcalıkların rekabet düzeniyle çatışma ihtimali, hukuk sistemleri açısından çözülmesi gereken önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda Türk hukukunda 6769 sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu’nun 129/1-(e) maddesi, patentin rekabet hukukuna aykırı kullanılması hâlinde zorunlu lisans verilmesini öngörerek özgün bir düzenleme getirmiştir. Bu çalışmada, söz konusu hükmün işlevselliği ve hukuk düzeni içindeki tutarlılığı üç bölümde incelenmiştir. İlk bölümde patent ve rekabet hukuku arasındaki teorik ve işlevsel ilişki ele alınmış, patentin hâkim durum yaratması hâlinde gündeme gelebilecek kötüye kullanma davranışları analiz edilmiştir. İkinci bölümde, zorunlu lisans kavramı ayrıntılı biçimde incelenmiş; SMK çerçevesindeki düzenleme Alman ve İsviçre hukuklarıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise mevcut düzenlemenin yeterliliği tartışılmış, sözleşme kurma zorunluluğu temelinde alternatif bir sistem önerilmiş ve Türk hukukunda neredeyse hiç ele alınmamış olan “zorunlu lisans itirazı” müessesesi üzerinde durulmuştur.Intellectual property rights constitute one of the fundamental elements of the modern economic and legal order, fostering individual creativity while contributing to social welfare. Patent rights, by granting the patentee exclusive control over an invention for a limited period, perform an innovation-promoting function. Nevertheless, the privileges conferred by patents may come into conflict with competition law, whose ultimate aim is to safeguard a free and effective market structure. In Turkish law, Article 129/1-(e) of the Industrial Property Code (SMK) establishes a specific mechanism: the grant of compulsory licenses in cases where patents are used in a manner contrary to competition law. Article 129/2 further entrusts the Turkish Competition Authority with the competence to decide on such licenses, thus introducing a unique institutional design into the Turkish legal system. This dissertation analyzes the effectiveness, legitimacy, and coherence of this system. The first part examines the theoretical and functional relationship between patent and competition law, with particular emphasis on patent-related abuses of dominance. The second part provides a detailed analysis of the concept and legal nature of compulsory licensing, focusing on the SMK framework and comparing it with German and Swiss law. The third part critically assesses the adequacy of the current regulation, discusses the possibility of establishing an alternative model based on the duty to contract, and introduces the almost unexplored notion of the “compulsory license defense” in Turkish legal scholarship.trinfo:eu-repo/semantics/openAccessPatentRekabet HukukuZorunlu LisansHâkim Durumun Kötüye Kullanılması.Intellectual property rights constitute one of the fundamental elements of the modern economic and legal orderfostering individual creativity while contributing to social welfare. Patent rightsby granting the patentee exclusive control over an invention for a limited periodperform an innovation-promoting function. Neverthelessthe privileges conferred by patents may come into conflict with competition lawwhose ultimate aim is to safeguard a free and effective market structure. In Turkish lawArticle 129/1-(e) of the Industrial Property Code (SMK) establishes a specific mechanism: the grant of compulsory licenses in cases where patents are used in a manner contrary to competition law. Article 129/2 further entrusts the Turkish Competition Authority with the competence to decide on such licensesthus introducing a unique institutional design into the Turkish legal system. This dissertation analyzes the effectivenesslegitimacyand coherence of this system. The first part examines the theoretical and functional relationship between patent and competition lawwith particular emphasis on patent-related abuses of dominance. The second part provides a detailed analysis of the concept and legal nature of compulsory licensingfocusing on the SMK framework and comparing it with German and Swiss law. The third part critically assesses the adequacy of the current regulationdiscusses the possibility of establishing an alternative model based on the duty to contractand introduces the almost unexplored notion of the “compulsory license defense” in Turkish legal scholarship.Doctoral Thesis